Ghent University Academic Bibliography

Advanced

Journalistiek in tijden van cost-cutting en web 2.0: een multimethodisch onderzoek van het journalistieke bronnengebruik in een veranderende nieuwsomgeving

Sarah Van Leuven UGent and Karin Raeymaeckers Van De Wal UGent (2012) Etmaal van de communicatiewetenschap, Proceedings. p.1-15
abstract
De motivatie voor deze studie komt voort uit de vaststelling dat twee verschillende evoluties verschuivingen veroorzaken in het medialandschap. Enerzijds heeft onderzoek aangetoond dat commercialisering, kostenreductie en de stijgende werkdruk in de journalistieke sector gepaard gaan met een toenemend gebruik van ‘voorverpakte’ en officiële bronnen, zoals persberichten van politici of bedrijven (McManus, 1994; Davies, 2008; Lewis, Willliams & Franklin, 2008; Buijs et al. 2009). Anderzijds leeft bij een groeiend aantal onderzoekers de overtuiging dat nieuwe technologieën en Web 2.0 applicaties zoals Facebook en YouTube mogelijkheden bieden voor het ontstaan van ‘networked’ of ‘global journalism’ en een meer divers bronnengebruik. De verwachting is dat ook individuele burgers steeds meer als bron zullen opduiken in mainstream media. De meer evenwichtige nieuwstoegang zou ook tot uiting moeten komen in het toenemend gebruik van internationale, niet-westerse, (hyper)lokale en social media nieuwsbronnen (Brundidge, 2010; Dahlgren, 2005; Habermas, 2006; Heinrich, 2011). Vertrekkend vanuit deze twee tegengestelde onderzoekstradities is het doel van deze studie om de verschuivingen in het bronnengebruik van de Vlaamse pers te onderzoeken. We bekijken welke actoren prominent aan bod komen en dus de publieke agenda beïnvloeden en welke actoren daar veel minder of niet in slagen. Zo krijgen we een beter beeld op discussies over de kwaliteit - verbreding of verschraling - van het nieuws. Het empirisch onderzoek gaat uit van een dubbele methodologie. Ten eerste hebben we een kwantitatieve inhoudsanalyse uitgevoerd van de bronnen en actoren in het buitenlandnieuws van vier Vlaamse kranten (2000-2010). We focussen op buitenlandnieuws omdat dit de hoeksteen zou moeten vormen van ‘networked’ of ‘global journalism’ waarbij Web 2.0 kansen biedt om de slagkracht van de redactie te vergroten. Bovendien is het vaak op buitenlandredacties waar besparingen zich in de eerste plaats laten voelen. De 2229 geselecteerde artikels worden geanalyseerd vanuit een longitudinaal en comparatief perspectief waarbij we populaire kranten en kwaliteitskranten vergelijken doorheen de tijd. In de literatuur wordt echter vaak gesproken over een gebrek aan transparantie in veel mainstream media en meer bepaald over het feit dat journalisten niet altijd hun informatiebronnen vermelden, zeker niet wanneer het om pr-materiaal gaat (Davis, 2000b; Franklin, 2011; Lewis et al., 2006). Daarom hebben wij deze kwantitatieve data aangevuld met een case study in de vorm van een input-output-inhoudsanalyse waarbij we de persberichten van de Vlaamse afdeling van de internationale ngo Artsen Zonder Grenzen (AZG) vergeleken hebben met de daaruit voortvloeiende nieuwsberichten over Artsen Zonder Grenzen in het buitenlandnieuws van dezelfde vier Vlaamse kranten. Dit leverde een tweede steekproef op van 138 persberichten en 105 nieuwsberichten verspreid over twee steekproefjaren, namelijk 1995 en 2010 (we kozen hier voor 1995 in plaats van 2000 wegens de beperkte beschikbaarheid van het AZG archief). De inhoudsanalyse bevestigt de traditionele rol van nieuwsagentschappen als belangrijkste informatiebron, maar toont ook het belang aan van ‘voorverpakte’ nieuwsbronnen zoals overgenomen berichten van andere media en public relations content. Social media bronnen zijn een randfenomeen met amper 14 referenties in 2229 nieuwsberichten. Deze bevindingen ontkrachten de stelling dat Web 2.0 applicaties zorgen voor een bredere nieuwstoegang, hoewel we verwachten dat social media tijdens de ‘Arabische Lente’ in 2011 wel een grotere rol spelen/gespeeld hebben als nieuwsbron. De analyse bevestigt verder de geprivilegieerde nieuwstoegang die de overheid, politici, economische actoren en experts genieten. We stelden echter vast dat ook burgers prominent geciteerd worden in de Vlaamse pers. Omdat we longitudinaal geen significante verschuivingen konden vaststellen, moeten we voorlopig besluiten dat de rationalisering en digitalisering van het nieuwsproductieproces geen noemenswaardige impact hebben op het bronnengebruik van Vlaamse journalisten. We plannen verder onderzoek om deze voorlopige conclusies verder uit te diepen. De dubbele methodologie van het onderzoek laat ons ook toe om uitspraken te doen over de transparantie van de Vlaamse pers. Zo stelden we bijvoorbeeld vast dat journalisten geen enkele (41.3%) of slechts één (34.8%) bron vermeldden in meer dan driekwart (77.9%) van de 2229 artikels. Persberichten werden als bron geïdentificeerd in amper 1.3% van de artikels. Wanneer we deze bevindingen vergelijken met de resultaten van de input-output-analyse blijkt nochtans dat 40% of 55 van de 138 AZG persberichten opgepikt werden door minstens één van de vier kranten. Verdere vergelijkende analyse van de persberichten en verslaggeving toont inderdaad aan dat journalisten in slechts 20% van de 105 nieuwsberichten duidelijk maakten dat de informatie bekomen was bij AZG. In een kwart van de 2229 nieuwsberichten wordt bovendien de journalistieke auteur niet geïdentificeerd. De input-output-analyse toont aan dat dergelijke artikels persberichten vaak volledig overnemen en dat Vlaamse journalisten hun bronnen dus niet consequent vermelden.
Please use this url to cite or link to this publication:
author
organization
alternative title
Journalism in times of cost-cutting and web 2.0 : a multi-methodical study of journalists' sourcing practices in a changing news environment
year
type
conference
publication status
unpublished
subject
keyword
churnalism, public sphere, news access, content analysis, sourcing, newspapers, journalism practices, network journalism, pre-packaged news, Web 2.0, press releases
in
Etmaal van de communicatiewetenschap, Proceedings
pages
1 - 15
publisher
Ghent University, Department of Communication studies
place of publication
Ghent, Belgium
conference name
Etmaal van de Communicatiewetenschap
conference location
Leuven, Belgium
conference start
2012-02-09
conference end
2012-02-10
language
English
UGent publication?
yes
classification
C1
copyright statement
I have retained and own the full copyright for this publication
id
2030170
handle
http://hdl.handle.net/1854/LU-2030170
alternative location
http://prezi.com/3elw0s3-fucw/journalistiek-in-tijden-van-cost-cutting-en-web-20/
date created
2012-02-14 15:38:46
date last changed
2012-02-15 13:55:39
@inproceedings{2030170,
  abstract     = {De motivatie voor deze studie komt voort uit de vaststelling dat twee verschillende evoluties verschuivingen veroorzaken in het medialandschap. Enerzijds heeft onderzoek aangetoond dat commercialisering, kostenreductie en de stijgende werkdruk in de journalistieke sector gepaard gaan met een toenemend gebruik van {\textquoteleft}voorverpakte{\textquoteright} en offici{\"e}le bronnen, zoals persberichten van politici of bedrijven (McManus, 1994; Davies, 2008; Lewis, Willliams \& Franklin, 2008; Buijs et al. 2009). Anderzijds leeft bij een groeiend aantal onderzoekers de overtuiging dat nieuwe technologie{\"e}n en Web 2.0 applicaties zoals Facebook en YouTube mogelijkheden bieden voor het ontstaan van {\textquoteleft}networked{\textquoteright} of {\textquoteleft}global journalism{\textquoteright} en een meer divers bronnengebruik. De verwachting is dat ook individuele burgers steeds meer als bron zullen opduiken in mainstream media. De meer evenwichtige nieuwstoegang zou ook tot uiting moeten komen in het toenemend gebruik van internationale, niet-westerse, (hyper)lokale en social media nieuwsbronnen (Brundidge, 2010; Dahlgren, 2005; Habermas, 2006; Heinrich, 2011). Vertrekkend vanuit deze twee tegengestelde onderzoekstradities is het doel van deze studie om de verschuivingen in het bronnengebruik van de Vlaamse pers te onderzoeken. We bekijken welke actoren prominent aan bod komen en dus de publieke agenda be{\"i}nvloeden en welke actoren daar veel minder of niet in slagen. Zo krijgen we een beter beeld op discussies over de kwaliteit - verbreding of verschraling - van het nieuws. Het empirisch onderzoek gaat uit van een dubbele methodologie. Ten eerste hebben we een kwantitatieve inhoudsanalyse uitgevoerd van de bronnen en actoren in het buitenlandnieuws van vier Vlaamse kranten (2000-2010). We focussen op buitenlandnieuws omdat dit de hoeksteen zou moeten vormen van {\textquoteleft}networked{\textquoteright} of {\textquoteleft}global journalism{\textquoteright} waarbij Web 2.0 kansen biedt om de slagkracht van de redactie te vergroten. Bovendien is het vaak op buitenlandredacties waar besparingen zich in de eerste plaats laten voelen. De 2229 geselecteerde artikels worden geanalyseerd vanuit een longitudinaal en comparatief perspectief waarbij we populaire kranten en kwaliteitskranten vergelijken doorheen de tijd. In de literatuur wordt echter vaak gesproken over een gebrek aan transparantie in veel mainstream media en meer bepaald over het feit dat journalisten niet altijd hun informatiebronnen vermelden, zeker niet wanneer het om pr-materiaal gaat (Davis, 2000b; Franklin, 2011; Lewis et al., 2006). Daarom hebben wij deze kwantitatieve data aangevuld met een case study in de vorm van een input-output-inhoudsanalyse waarbij we de persberichten van de Vlaamse afdeling van de internationale ngo Artsen Zonder Grenzen (AZG) vergeleken hebben met de daaruit voortvloeiende nieuwsberichten over Artsen Zonder Grenzen in het buitenlandnieuws van dezelfde vier Vlaamse kranten. Dit leverde een tweede steekproef op van 138 persberichten en 105 nieuwsberichten verspreid over twee steekproefjaren, namelijk 1995 en 2010 (we kozen hier voor 1995 in plaats van 2000 wegens de beperkte beschikbaarheid van het AZG archief). De inhoudsanalyse bevestigt de traditionele rol van nieuwsagentschappen als belangrijkste informatiebron, maar toont ook het belang aan van {\textquoteleft}voorverpakte{\textquoteright} nieuwsbronnen zoals overgenomen berichten van andere media en public relations content. Social media bronnen zijn een randfenomeen met amper 14 referenties in 2229 nieuwsberichten. Deze bevindingen ontkrachten de stelling dat Web 2.0 applicaties zorgen voor een bredere nieuwstoegang, hoewel we verwachten dat social media tijdens de {\textquoteleft}Arabische Lente{\textquoteright} in 2011 wel een grotere rol spelen/gespeeld hebben als nieuwsbron. De analyse bevestigt verder de geprivilegieerde nieuwstoegang die de overheid, politici, economische actoren en experts genieten. We stelden echter vast dat ook burgers prominent geciteerd worden in de Vlaamse pers. Omdat we longitudinaal geen significante verschuivingen konden vaststellen, moeten we voorlopig besluiten dat de rationalisering en digitalisering van het nieuwsproductieproces geen noemenswaardige impact hebben op het bronnengebruik van Vlaamse journalisten. We plannen verder onderzoek om deze voorlopige conclusies verder uit te diepen. De dubbele methodologie van het onderzoek laat ons ook toe om uitspraken te doen over de transparantie van de Vlaamse pers. Zo stelden we bijvoorbeeld vast dat journalisten geen enkele (41.3\%) of slechts {\'e}{\'e}n (34.8\%) bron vermeldden in meer dan driekwart (77.9\%) van de 2229 artikels. Persberichten werden als bron ge{\"i}dentificeerd in amper 1.3\% van de artikels. Wanneer we deze bevindingen vergelijken met de resultaten van de input-output-analyse blijkt nochtans dat 40\% of 55 van de 138 AZG persberichten opgepikt werden door minstens {\'e}{\'e}n van de vier kranten. Verdere vergelijkende analyse van de persberichten en verslaggeving toont inderdaad aan dat journalisten in slechts 20\% van de 105 nieuwsberichten duidelijk maakten dat de informatie bekomen was bij AZG. In een kwart van de 2229 nieuwsberichten wordt bovendien de journalistieke auteur niet ge{\"i}dentificeerd. De input-output-analyse toont aan dat dergelijke artikels persberichten vaak volledig overnemen en dat Vlaamse journalisten hun bronnen dus niet consequent vermelden.},
  author       = {Van Leuven, Sarah and Van De Wal, Karin Raeymaeckers},
  booktitle    = {Etmaal van de communicatiewetenschap, Proceedings},
  keyword      = {churnalism,public sphere,news access,content analysis,sourcing,newspapers,journalism practices,network journalism,pre-packaged news,Web 2.0,press releases},
  language     = {eng},
  location     = {Leuven, Belgium},
  pages        = {1--15},
  publisher    = {Ghent University, Department of Communication studies},
  title        = {Journalistiek in tijden van cost-cutting en web 2.0: een multimethodisch onderzoek van het journalistieke bronnengebruik in een veranderende nieuwsomgeving},
  url          = {http://prezi.com/3elw0s3-fucw/journalistiek-in-tijden-van-cost-cutting-en-web-20/},
  year         = {2012},
}

Chicago
Van Leuven, Sarah, and Karin Raeymaeckers. 2012. “Journalistiek in Tijden Van Cost-cutting En Web 2.0: Een Multimethodisch Onderzoek Van Het Journalistieke Bronnengebruik in Een Veranderende Nieuwsomgeving.” In Etmaal Van De Communicatiewetenschap, Proceedings, 1–15. Ghent, Belgium: Ghent University, Department of Communication studies.
APA
Van Leuven, Sarah, & Raeymaeckers, K. (2012). Journalistiek in tijden van cost-cutting en web 2.0: een multimethodisch onderzoek van het journalistieke bronnengebruik in een veranderende nieuwsomgeving. Etmaal van de communicatiewetenschap, Proceedings (pp. 1–15). Presented at the Etmaal van de Communicatiewetenschap, Ghent, Belgium: Ghent University, Department of Communication studies.
Vancouver
1.
Van Leuven S, Raeymaeckers K. Journalistiek in tijden van cost-cutting en web 2.0: een multimethodisch onderzoek van het journalistieke bronnengebruik in een veranderende nieuwsomgeving. Etmaal van de communicatiewetenschap, Proceedings. Ghent, Belgium: Ghent University, Department of Communication studies; 2012. p. 1–15.
MLA
Van Leuven, Sarah, and Karin Raeymaeckers. “Journalistiek in Tijden Van Cost-cutting En Web 2.0: Een Multimethodisch Onderzoek Van Het Journalistieke Bronnengebruik in Een Veranderende Nieuwsomgeving.” Etmaal Van De Communicatiewetenschap, Proceedings. Ghent, Belgium: Ghent University, Department of Communication studies, 2012. 1–15. Print.