Advanced search
1 file | 110.06 KB

Ideological cultures and press discourse on agricultural biotechnology

Pieter Maeseele (UGent)
Author
Organization
Abstract
Groene biotechnologie is één van de meest controversiële nieuwe technologieën die is ontwikkeld sinds nucleaire energie. Wereldwijd ging haar marktintroductie gepaard met hevig maatschappelijk verzet. Technologische machtsverhoudingen kwamen onder vuur te staan en de beleidsimplicaties hiervan draaiden op verschillende plaatsen helemaal anders uit. Zo werd in de Europese Unie in 1999 een officieus moratorium afgekondigd op de introductie en cultivatie van nieuwe producten. Net zoals elders in de wereld stonden ook in België de promotoren van de technologie, namelijk het wetenschappelijk instituut VIB en de industrie, tegenover een brede coalitie van tegenstanders, namelijk een platform van non-gouvernementele organisaties bestaande uit milieu-, natuur, Noord-Zuid- en boerenbewegingen, maar ook consumentenorganisaties. Precies in deze context van escalerend maatschappelijk conflict is het van belang te onderzoeken hoe over dergelijke ‘risicoconflicten’ wordt bericht in nieuwsmedia. Hoewel verschillende representatiestudies over groene biotechnologie zijn verschenen de voorbije jaren, is er weinig tot geen aandacht terug te vinden met betrekking tot de rol van ideologie in deze mediarepresentaties. In deze paper worden de resultaten gerapporteerd van een onderzoek naar hoe verschillende ideologische culturen in drie Vlaamse kranten vijf cases van controversiële gebeurtenissen discursief (her)definiëren en interpreteren. Daarvoor wordt beroep gedaan op Anabela Carvalho’s innovatieve methodologische aanpak waarin een kritische discoursanalyse centraal staat die (i) zowel aandacht heeft voor tekstuele als contextuele niveaus en (ii) belangrijke aspecten zoals het tijdsperspectief en de discursieve strategieën van maatschappelijke actoren combineert. Cruciaal in deze onderzoeksaanpak is het concept van ‘ideologische culturen’: door ideologieën als culturen naar voor te schuiven, wordt benadrukt dat hun sociaal geconstrueerde aard een zeker niveau van diversiteit en pluralisme toelaat. In het geval van risicoconflicten heeft een specifieke ideologische cultuur implicaties op het vlak van de selectie, interpretatie en presentatie van drie nieuwselementen die tot een ideologische ‘preferred meaning’ leiden met betrekking tot technologische machtsverhoudingen, namelijk (i) wetenschappelijke ‘feiten’, (ii) ‘definitie-agenten’ en (iii) gevolgtrekkingen voor politieke actie. Vanuit de veronderstelling dat de interpretatieve strijd intenser wordt naargelang hegemonische posities worden aangevochten, werden voor de analyse vijf cases van controversiële gebeurtenissen geselecteerd waarin het consensusmodel van technologische machtsverhoudingen onder vuur kwam te staan: (i) het Zwitserse referendum in juni 1998, (ii) het televisie-interview met Arpad Pusztai in augustus 1998, (iii) het verschijnen van het opiniestuk ter ondersteuning van Pusztai’s onderzoek in februari 1999, (iv) de afkondiging van het Europees moratorium in juni 1999, en (v) een controversiële lokale tentoonstelling van het VIB-instituut in februari 2001. Als kranten werden zowel de twee kwaliteitskranten De Morgen en De Standaard geselecteerd als de populaire krant Het Nieuwsblad. Alle artikelen die in deze kranten zijn verschenen over deze gebeurtenissen werden verzameld en geanalyseerd. Uit de analyse blijkt ten eerste dat er twee ideologische culturen aan het werk te zijn in het discours van deze kranten over groene biotechnologie, waarin verschillende waarden de sleutel blijken tot het verklaren van de constructie en (her)definiëring van wetenschappelijke feiten, hun bronnen en gevolgtrekkingen voor politieke actie. Enerzijds vinden we een ideologische cultuur terug die start vanuit een probleemdefinitie die de ontwikkeling en introductie van groene biotechnologie beschouwt als een ‘normaal’ element van een ‘onvermijdelijke natuurlijke’ wetenschappelijke en economische ontwikkeling en daarbij de onderliggende machtsstructuur ontkent. Deze ideologische cultuur blijkt gedreven te worden door waarden als marktliberalisme en winstmotieven en als volgt kunnen we deze karakteriseren als een neoliberale kapitalistische ideologische cultuur. Vooral in De Standaard en in iets mindere mate in Het Nieuwsblad vinden we deze ideologische cultuur terug bij de berichtgeving over groene biotechnologie. Anderzijds vinden we een probleemdefinitie die technologische en economische ontwikkeling beschouwt als een ‘gecontesteerd’ object waarvan de richting gestuurd wordt door bepaalde actoren, wat toelaat dat de machtstructuur waaruit groene biotechnologie ontspringt in vraag wordt gesteld. Deze probleemdefinitie blijkt gedreven te worden door waarden zoals solidariteit en sociale verantwoordelijkheid en als volgt kunnen we deze karakteriseren als een sociaaldemocratische ideologische cultuur. Deze vinden we hoofdzakelijk terug in de berichtgeving van De Morgen. Ten tweede blijkt bij het beschouwen van de mate waarin deze kranten hun democratische rol vervullen vooral een cultuur van ‘persbericht-journalistiek’ dominant, waarin de rol van de pers als een ‘krachtige waakhond’ in liberale democratieën gereduceerd wordt tot het reproduceren van de argumenten van institutionele actoren en mediaberichtgeving dient als marketing agent voor het wetenschappelijk instituut of de technologische, sociale en economische status-quo. Verder onderzoek dringt zich op waarbij (i) meer lokale cases na februari 2001 worden betrokken om een beter inzicht te verkrijgen in de berichtgeving van de vele protestactiviteiten van het NGO-platform en (ii) de receptie van deze berichtgeving door verschillende sociale groepen wordt onderzocht om na te gaan in welke mate dominante of afwijkende decoderingen van dit persdiscours zich manifesteren.
Keywords
media, science, ideology, GMO

Downloads

  • (...).pdf
    • full text
    • |
    • UGent only
    • |
    • PDF
    • |
    • 110.06 KB

Citation

Please use this url to cite or link to this publication:

Chicago
Maeseele, Pieter. 2010. “Ideological Cultures and Press Discourse on Agricultural Biotechnology.” In Etmaal Van De Communicatiewetenschap 2010. Gent: Ghent University, Department of Communication studies.
APA
Maeseele, P. (2010). Ideological cultures and press discourse on agricultural biotechnology. Etmaal van de Communicatiewetenschap 2010. Presented at the Etmaal van de Communicatiewetenschap 2010, Gent: Ghent University, Department of Communication studies.
Vancouver
1.
Maeseele P. Ideological cultures and press discourse on agricultural biotechnology. Etmaal van de Communicatiewetenschap 2010. Gent: Ghent University, Department of Communication studies; 2010.
MLA
Maeseele, Pieter. “Ideological Cultures and Press Discourse on Agricultural Biotechnology.” Etmaal Van De Communicatiewetenschap 2010. Gent: Ghent University, Department of Communication studies, 2010. Print.
@inproceedings{1321333,
  abstract     = {Groene biotechnologie is {\'e}{\'e}n van de meest controversi{\"e}le nieuwe technologie{\"e}n die is ontwikkeld sinds nucleaire energie. Wereldwijd ging haar marktintroductie gepaard met hevig maatschappelijk verzet.  Technologische machtsverhoudingen kwamen onder vuur te staan en de beleidsimplicaties hiervan draaiden op verschillende plaatsen helemaal anders uit. Zo werd in de Europese Unie in 1999 een officieus moratorium afgekondigd op de introductie en cultivatie van nieuwe producten. Net zoals elders in de wereld stonden ook in Belgi{\"e} de promotoren van de technologie, namelijk  het wetenschappelijk instituut VIB en de industrie, tegenover een brede coalitie van tegenstanders, namelijk een platform van non-gouvernementele organisaties bestaande uit milieu-, natuur, Noord-Zuid- en boerenbewegingen, maar ook consumentenorganisaties. Precies in deze context van escalerend maatschappelijk conflict is het van belang te onderzoeken hoe over dergelijke {\textquoteleft}risicoconflicten{\textquoteright} wordt bericht in nieuwsmedia. Hoewel verschillende representatiestudies over groene biotechnologie zijn verschenen de voorbije jaren, is er weinig tot geen aandacht terug te vinden met betrekking tot de rol van ideologie in deze mediarepresentaties. In deze paper worden de resultaten gerapporteerd van een onderzoek naar hoe verschillende ideologische culturen in drie Vlaamse kranten vijf cases van controversi{\"e}le gebeurtenissen discursief (her)defini{\"e}ren en interpreteren. Daarvoor wordt beroep gedaan op Anabela Carvalho{\textquoteright}s innovatieve methodologische aanpak waarin een kritische discoursanalyse centraal staat die (i) zowel aandacht heeft voor tekstuele als contextuele niveaus en (ii) belangrijke aspecten zoals het tijdsperspectief en de discursieve strategie{\"e}n van maatschappelijke actoren combineert. Cruciaal in deze onderzoeksaanpak is het concept van {\textquoteleft}ideologische culturen{\textquoteright}: door ideologie{\"e}n als culturen naar voor te schuiven, wordt benadrukt dat hun sociaal geconstrueerde aard een zeker niveau van diversiteit en pluralisme toelaat. In het geval van risicoconflicten heeft een specifieke ideologische cultuur implicaties op het vlak van de selectie, interpretatie en presentatie van drie nieuwselementen die tot een ideologische {\textquoteleft}preferred meaning{\textquoteright} leiden met betrekking tot technologische machtsverhoudingen, namelijk (i) wetenschappelijke {\textquoteleft}feiten{\textquoteright}, (ii) {\textquoteleft}definitie-agenten{\textquoteright} en (iii) gevolgtrekkingen voor politieke actie. Vanuit de veronderstelling dat de interpretatieve strijd intenser wordt naargelang hegemonische posities worden aangevochten, werden voor de analyse vijf cases van controversi{\"e}le gebeurtenissen geselecteerd waarin het consensusmodel van technologische machtsverhoudingen onder vuur kwam te staan: (i) het Zwitserse referendum in juni 1998, (ii) het televisie-interview met Arpad Pusztai in augustus 1998, (iii) het verschijnen van het opiniestuk ter ondersteuning van Pusztai{\textquoteright}s onderzoek in februari 1999, (iv) de afkondiging van het Europees moratorium in juni 1999, en (v) een controversi{\"e}le lokale tentoonstelling van het VIB-instituut in februari 2001. Als kranten werden zowel de twee kwaliteitskranten De Morgen en De Standaard geselecteerd als de populaire krant Het Nieuwsblad. Alle artikelen die in deze kranten zijn verschenen over deze gebeurtenissen werden verzameld en geanalyseerd. Uit de analyse blijkt ten eerste  dat er twee ideologische culturen aan het werk te zijn in het discours van deze kranten over groene biotechnologie, waarin verschillende waarden de sleutel blijken tot het verklaren van de constructie en (her)defini{\"e}ring van wetenschappelijke feiten, hun bronnen en gevolgtrekkingen voor politieke actie. Enerzijds vinden we een ideologische cultuur terug die start vanuit een probleemdefinitie die de ontwikkeling en introductie van groene biotechnologie beschouwt als een {\textquoteleft}normaal{\textquoteright} element van een {\textquoteleft}onvermijdelijke natuurlijke{\textquoteright} wetenschappelijke en economische ontwikkeling en daarbij de onderliggende machtsstructuur ontkent. Deze ideologische cultuur blijkt gedreven te worden door waarden als marktliberalisme en winstmotieven en als volgt kunnen we deze karakteriseren als een neoliberale kapitalistische ideologische cultuur. Vooral in De Standaard en in iets mindere mate in Het Nieuwsblad vinden we deze ideologische cultuur terug bij de berichtgeving over groene biotechnologie. Anderzijds vinden we een probleemdefinitie die technologische en economische ontwikkeling beschouwt als een {\textquoteleft}gecontesteerd{\textquoteright} object waarvan de richting gestuurd wordt door bepaalde actoren, wat toelaat dat de machtstructuur waaruit groene biotechnologie ontspringt in vraag wordt gesteld. Deze probleemdefinitie blijkt gedreven te worden door waarden zoals solidariteit en sociale verantwoordelijkheid en als volgt kunnen we deze karakteriseren als een sociaaldemocratische ideologische cultuur. Deze vinden we hoofdzakelijk terug in de berichtgeving van De Morgen. Ten tweede blijkt bij het beschouwen van de mate waarin deze kranten hun democratische rol vervullen vooral een cultuur van {\textquoteleft}persbericht-journalistiek{\textquoteright} dominant, waarin de rol van de pers als een {\textquoteleft}krachtige waakhond{\textquoteright} in liberale democratie{\"e}n gereduceerd wordt tot het reproduceren van de argumenten van institutionele actoren en mediaberichtgeving dient als marketing agent voor het wetenschappelijk instituut of de technologische, sociale en economische status-quo. Verder onderzoek dringt zich op waarbij (i) meer lokale cases na februari 2001 worden betrokken om een beter inzicht te verkrijgen in de berichtgeving van de vele protestactiviteiten van het NGO-platform  en (ii) de receptie van deze berichtgeving door verschillende sociale groepen wordt onderzocht om na te gaan in welke mate dominante of afwijkende decoderingen van dit persdiscours zich manifesteren.},
  author       = {Maeseele, Pieter},
  booktitle    = {Etmaal van de Communicatiewetenschap 2010},
  language     = {eng},
  location     = {Gent},
  pages        = {8},
  publisher    = {Ghent University, Department of Communication studies},
  title        = {Ideological cultures and press discourse on agricultural biotechnology},
  year         = {2010},
}