Ghent University Academic Bibliography

Advanced

'En pleine satisfaction de cinq basreliefs': vijf bas-reliëfs (1794) van François-Joseph Janssens op de buitengevel van De Notelaer

Marjan Sterckx UGent (2010) Een belvedère aan de Schelde : paviljoen de Notelaer in Hingene (1792-1797). In Relicta monografie 5. p.444-463
abstract
La décoration des cinq tympans en demi-cercle à l’extérieur de la façade côté Escaut du Notelaer, comportant cinq bas-reliefs, date de la fin de la construction, en 1794. L’attribution de ces oeuvres au sculpteur bruxellois François-Joseph Janssens par Goetghebuer en 1827 est aujourd’hui étayée par les archives. Elles mentionnent que les reliefs ont été achevés et sans doute placés en juin 1794, et que le sculpteur François-Joseph Janssens fut payé à l’automne suivant. François-Joseph Janssens réalisa les reliefs à l’apogée de sa carrière, vers cinquante ans. Il avait acquis de l’expérience en matière de représentation d’allégories et de réalisation de reliefs. Il appartenait également, à cette époque, à un réseau social et artistique influent. Il collabora au domaine Schoonenberg à Laeken, où travaillait Payen, chef de chantier du Notelaer. C’est peut-être grâce à cette collaboration que Janssens fut choisi pour Hingene. Influencé par son séjour prolongé en Italie, il fut l’un des artisans de la transition de style entre baroque et néoclassicisme aux Pays-bas méridionaux. Les reliefs néoclassiques de Hingene datent de la fin de cette évolution dans l’œuvre de Janssens. Les reliefs représentent l’Escaut et quatre de ses affluents : la Lys, la Dendre, le Rupel et la Durme. La représentation de Janssens – trois dinivités fluviales centrales flanquées d’une sirène et d’un triton – rejoint la tradition iconographique nationale et internationale. Janssens représente ses divinités à demi couchées avec leurs attributs habituels, telle l’orne dont coule de l’eau, la corne d’abondance, la pagaie et la couronne de plantes aquatiques. Il donne cependant à ses figures une touche locale et spécifique grâce à la végétation, qui se rapporte à la flore aquatique présente autour du Notelaer, mais aussi à la végétation présente sur les berges des rivières représentées.
De decoratie van de vijf boogvelden aan de buitenzijde van de Scheldegevel van De Notelaer met vijf bas-reliëfs is te situeren aan het einde van de tweede bouwfase (april 1793–juli 1794). De toeschrijving aan de Brusselse beeldhouwer François-Joseph Janssens door Goetghebuer in 1827, kan nu voor het eerst gestaafd worden met archiefbronnen. Daaruit blijkt dat de reliëfs voltooid waren en wellicht ook geplaatst werden in juni 1794, en dat beeldhouwer Janssens in de daaropvolgende herfst werd uitbetaald. François-Joseph Janssens vervaardigde de reliëfs wellicht ongeveer op het hoogtepunt van zijn carrière, toen hij vijftig was. Hij had toen al heel wat ervaring opgedaan in het weergeven van allegorieën en het maken van reliëfsculptuur en hij maakte toen deel uit van een invloedrijk sociaal en artistiek netwerk. Zo werkte hij al samen met de architecten Charles De Wailly en Antoine-Marie-Joseph Payen, respectievelijk architect en werfleider van De Notelaer, op het domein Schoonenberg te Laken. Die samenwerking van architect(en) en beeldhouwer was mogelijk de aanleiding om ook in Hingene voor Janssens te kiezen. Beïnvloed door zijn langdurige verblijf in Italië, was hij een van de beeldhouwers die in de Zuidelijke Nederlanden de stijlovergang realiseerden van barok naar neoclassicisme. De neoclassicistische reliëfs in Hingene bevinden zich aan het eind van die evolutie in Janssens’ werk. De reliëfs stellen de Schelde en vier van zijn bijrivieren voor: Leie, Dender, Rupel en Durme. Janssens’ voorstelling – drie centrale riviergoden geflankeerd door een meermin en een triton – sluit aan bij de internationale en nationale iconografische beeldtraditie. Janssens geeft zijn riviergoden weer in halfliggende houding en voorziet ze van de gangbare attributen, zoals de amfoor waaruit water stroomt, de hoorn des overvloeds, de roeispaan, en de krans van waterplanten in het haar. Hij geeft zijn figuren echter een specifieke, lokale invulling via de vegetatie, die niet enkel verwijst naar de water- en moerasflora rondom De Notelaer, maar ook naar de lokale teelten in de buurt van de gerepresenteerde rivieren.
Please use this url to cite or link to this publication:
author
organization
year
type
bookChapter
publication status
published
subject
keyword
sculpture, F.J. Janssens, river gods, relief, neoclassicism, allegory, cornucopia, Schelde, tympanon
book title
Een belvedère aan de Schelde : paviljoen de Notelaer in Hingene (1792-1797)
editor
Joke Buijs and Anna Bergmans UGent
series title
Relicta monografie
volume
5
pages
444 - 463
publisher
Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, VIOE
place of publication
Brussel
ISSN
2030-9910
ISBN
9789075230307
language
Dutch
UGent publication?
yes
classification
B2
copyright statement
I have transferred the copyright for this publication to the publisher
id
1041411
handle
http://hdl.handle.net/1854/LU-1041411
date created
2010-09-13 12:01:41
date last changed
2015-06-17 09:12:49
@incollection{1041411,
  abstract     = {La d{\'e}coration des cinq tympans en demi-cercle {\`a} l{\textquoteright}ext{\'e}rieur de la fa\c{c}ade c{\^o}t{\'e} Escaut du Notelaer, comportant cinq bas-reliefs, date de la fin de la construction, en 1794. L{\textquoteright}attribution de ces oeuvres au sculpteur bruxellois Fran\c{c}ois-Joseph Janssens par Goetghebuer en 1827 est aujourd{\textquoteright}hui {\'e}tay{\'e}e par les archives. Elles mentionnent que les reliefs ont {\'e}t{\'e} achev{\'e}s et sans doute plac{\'e}s en juin 1794, et que le sculpteur Fran\c{c}ois-Joseph Janssens fut pay{\'e} {\`a} l{\textquoteright}automne suivant. Fran\c{c}ois-Joseph Janssens r{\'e}alisa les reliefs {\`a} l{\textquoteright}apog{\'e}e de sa carri{\`e}re, vers cinquante ans. Il avait acquis de l{\textquoteright}exp{\'e}rience en mati{\`e}re de repr{\'e}sentation d{\textquoteright}all{\'e}gories et de r{\'e}alisation de reliefs. Il appartenait {\'e}galement, {\`a} cette {\'e}poque, {\`a} un r{\'e}seau social et artistique influent. Il collabora au domaine Schoonenberg {\`a} Laeken, o{\`u} travaillait Payen, chef de chantier du Notelaer. C{\textquoteright}est peut-{\^e}tre gr{\^a}ce {\`a} cette collaboration que Janssens fut choisi pour Hingene. Influenc{\'e} par son s{\'e}jour prolong{\'e} en Italie, il fut l{\textquoteright}un des artisans de la transition de style entre baroque et n{\'e}oclassicisme aux Pays-bas m{\'e}ridionaux. Les reliefs n{\'e}oclassiques de Hingene datent de la fin de cette {\'e}volution dans l{\textquoteright}{\oe}uvre de Janssens. 
Les reliefs repr{\'e}sentent l{\textquoteright}Escaut et quatre de ses affluents : la Lys, la Dendre, le Rupel et la Durme. La repr{\'e}sentation de Janssens -- trois dinivit{\'e}s fluviales centrales flanqu{\'e}es d{\textquoteright}une sir{\`e}ne et d{\textquoteright}un triton -- rejoint la tradition iconographique nationale et internationale. Janssens repr{\'e}sente ses divinit{\'e}s {\`a} demi couch{\'e}es avec leurs attributs habituels, telle l{\textquoteright}orne dont coule de l{\textquoteright}eau, la corne d{\textquoteright}abondance, la pagaie et la couronne de plantes aquatiques. Il donne cependant {\`a} ses figures une touche locale et sp{\'e}cifique gr{\^a}ce {\`a} la v{\'e}g{\'e}tation, qui se rapporte {\`a} la flore aquatique pr{\'e}sente autour du Notelaer, mais aussi {\`a} la v{\'e}g{\'e}tation pr{\'e}sente sur les berges des rivi{\`e}res repr{\'e}sent{\'e}es.},
  author       = {Sterckx, Marjan},
  booktitle    = {Een belved{\`e}re aan de Schelde : paviljoen de Notelaer in Hingene (1792-1797)},
  editor       = {Buijs, Joke and Bergmans, Anna},
  isbn         = {9789075230307},
  issn         = {2030-9910},
  keyword      = {sculpture,F.J. Janssens,river gods,relief,neoclassicism,allegory,cornucopia,Schelde,tympanon},
  language     = {dut},
  pages        = {444--463},
  publisher    = {Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, VIOE},
  series       = {Relicta monografie},
  title        = {'En pleine satisfaction de cinq basreliefs': vijf bas-reli{\"e}fs (1794) van Fran\c{c}ois-Joseph Janssens op de buitengevel van De Notelaer},
  volume       = {5},
  year         = {2010},
}

Chicago
Sterckx, Marjan. 2010. “‘En Pleine Satisfaction De Cinq Basreliefs’: Vijf Bas-reliëfs (1794) Van François-Joseph Janssens Op De Buitengevel Van De Notelaer.” In Een Belvedère Aan De Schelde : Paviljoen De Notelaer in Hingene (1792-1797), ed. Joke Buijs and Anna Bergmans, 5:444–463. Brussel: Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, VIOE.
APA
Sterckx, M. (2010). “En pleine satisfaction de cinq basreliefs”: vijf bas-reliëfs (1794) van François-Joseph Janssens op de buitengevel van De Notelaer. In J. Buijs & A. Bergmans (Eds.), Een belvedère aan de Schelde : paviljoen de Notelaer in Hingene (1792-1797) (Vol. 5, pp. 444–463). Brussel: Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, VIOE.
Vancouver
1.
Sterckx M. “En pleine satisfaction de cinq basreliefs”: vijf bas-reliëfs (1794) van François-Joseph Janssens op de buitengevel van De Notelaer. In: Buijs J, Bergmans A, editors. Een belvedère aan de Schelde : paviljoen de Notelaer in Hingene (1792-1797). Brussel: Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, VIOE; 2010. p. 444–63.
MLA
Sterckx, Marjan. “‘En Pleine Satisfaction De Cinq Basreliefs’: Vijf Bas-reliëfs (1794) Van François-Joseph Janssens Op De Buitengevel Van De Notelaer.” Een Belvedère Aan De Schelde : Paviljoen De Notelaer in Hingene (1792-1797). Ed. Joke Buijs & Anna Bergmans. Vol. 5. Brussel: Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed, VIOE, 2010. 444–463. Print.